Papież Leon XIV (70) w swojej pierwszej encyklice zaapelował o wprowadzenie ścisłych wytycznych dotyczących postępowania ze sztuczną inteligencją (AI). Po roku urzędowania, głowa 1,4 miliarda katolików na świecie ostrzegała w dokumencie przed licznymi zagrożeniami, jakie nowa technologia stwarza dla współistnienia ludzi. Dostrzega jednak również szanse. Ponad 100-stronicowy traktat nosi tytuł „Magnifica Humanitas” (Wspaniałe człowieczeństwo).
Pierwsza encyklika nowego papieża jest powszechnie uważana za swego rodzaju deklarację polityczną jego pontyfikatu. Takie „encykliki” – w dosłownym znaczeniu – mają stanowić moralny kompas dla wierzących na całym świecie. Leon XII sprawuje urząd od maja ubiegłego roku, zastępując zmarłego papieża Franciszka. Jest pierwszym Amerykaninem stojącym na czele Kościoła katolickiego i, mając 70 lat, stosunkowo młodym papieżem.
„O zachowaniu człowieczeństwa w epoce sztucznej inteligencji”
List nosi podtytuł „O zachowaniu ludzkości w erze sztucznej inteligencji”. Leo podkreśla, że sztuczna inteligencja może być „cennym wsparciem” w różnych dziedzinach. Przede wszystkim jednak ostrzega przed związanym z nią ryzykiem – na przykład, że skorzystają na niej tylko nieliczni, którzy już posiadają znaczny majątek. „Małe, wysoce wpływowe grupy mogą kontrolować informacje i konsumpcję, warunkować procesy demokratyczne i wpływać na dynamikę gospodarczą”.
Dlatego „niezbędne jest, aby wykorzystywaniu sztucznej inteligencji – zwłaszcza w kontekście dóbr publicznych i praw podstawowych – towarzyszyły jasne kryteria i skuteczne mechanizmy kontroli”. Należy również uregulować kwestię własności danych użytkowników. Papież wielokrotnie podkreśla, że sztuczna inteligencja musi być zgodna z moralnością i wartościami ludzkimi. Jednak nawet to jest bezużyteczne, „jeśli moralność ta jest ustalana przez garstkę wybranych”. Często interpretuje się to jako krytykę amerykańskich miliarderów technologicznych.
Ostrzeżenie dotyczące autonomicznych systemów uzbrojenia
Papież szczególnie krytycznie odniósł się do wpływu sztucznej inteligencji na konflikty. Wsparte przez sztuczną inteligencję autonomiczne systemy uzbrojenia uczyniły wojny „bardziej realnymi”, stwierdza list. Należy jednak „rozbroić” sztuczną inteligencję. W żadnym wypadku maszyny nie powinny same decydować o życiu i śmierci. W liście czytamy: „Dlatego nie wolno powierzać systemom sztucznym decyzji o charakterze śmiercionośnym lub przynajmniej nieodwracalnym”.
Sam Leon XIV był obecny podczas prezentacji swojej pierwszej encykliki w Watykanie – co było wydarzeniem bezprecedensowym dla Kościoła. Oprócz wysoko postawionych kardynałów i teologów, obecny był również Chris Olah , współzałożyciel firmy Anthropic , zajmującej się sztuczną inteligencją , i miliarder z branży technologicznej . Amerykańska firma jest uwikłana w spór z prezydentem Donaldem Trumpem (79), ponieważ odmawia udostępnienia swoich modeli sztucznej inteligencji dla autonomicznych systemów uzbrojenia. Trump ostatnio wielokrotnie krytykował zarówno Anthropic, jak i papieża.
„Pozostańmy wierni prawdzie”
W swojej encyklice Leo ostrzega również przed uleganiem kłamstwom i fałszerstwom sztucznej inteligencji: „Pozostańmy wierni prawdzie!”. Stwierdza, że „nieustanny przepływ informacji, opinii i obrazów” generowany przez coraz bardziej zaawansowane algorytmy może z łatwością wpływać na decyzje i preferencje. W szczytowym momencie sporu z papieżem Trump opublikował stworzony przez sztuczną inteligencję wizerunek przedstawiający go jako Jezusa. Prezydent USA nie jest wspomniany w encyklice.
Papież wielokrotnie podkreśla w tekście, że człowieczeństwo, a raczej to, co znaczy być człowiekiem, musi być na pierwszym miejscu, pomimo wszelkich postępów technologicznych. „Niezależnie od tego, jak wyrafinowany jest system komputerowy, nie jest on w stanie stworzyć serca, które się oddaje, ani sumienia, które rozpoznaje, co jest dobre”.
Papież nawiązuje do swojego poprzednika Leona XIII
Encyklika nosi datę 15 maja. Tego dnia minęło dokładnie 135 lat od opublikowania przez imiennika Leona XIII, Leona XIII, encykliki „Rerum novarum” („O rzeczach nowych”). Tym dziełem „Papież Robotników” położył podwaliny pod katolicką naukę społeczną w dobie rewolucji przemysłowej. Niektórzy eksperci nazywają już ten dokument „encykliką społeczną AI”.
Takie encykliki papieskie istnieją od XVIII wieku. Ich nazwy pochodzą zazwyczaj od pierwszych dwóch lub trzech słów. „Magnifica Humanitas” Leona XIII rozpoczyna się zdaniem: „Wspaniała ludzkość, stworzona przez Boga, stoi dziś przed decydującym wyborem: albo zbuduje nową wieżę Babel, albo zbuduje miasto, w którym Bóg i ludzkość zamieszkają razem”. Biblijna przypowieść o wieży Babel jest uważana za symbol ludzkiej pychy i megalomanii.
