Depresja Twojego pracownika to Twoja sprawa – wsparcie psychologiczne z perspektywy HR

Co czwarty Polak zmaga się z problemami natury psychicznej. Długotrwały stres towarzyszący nam podczas pandemii prawdopodobnie pogorszy tę statystykę. Marta Kowalczyk-Rompała z Hub HR i psycholog Joanna Hayder-Sęk łączą siły, by podpowiedzieć pracodawcom, jak poradzić sobie z kolejną epidemią – depresją.

Home Office uważaliśmy niegdyś za luksus. Teraz to konieczność, którą nieraz przepłacamy zdrowiem.

• Pandemia mocno zmieniła codzienne życie. Wielu z nas ma na głowie nie tylko swoją pracę online, ale również partnera i dzieci okupujące komputery podczas zdalnego nauczania. Potrzeba, by mieć miejsce i chwilę dla siebie, jest bardziej paląca niż kiedykolwiek. Innym osobom dokucza samotność, którą przyniosła izolacja – wirtualne kontakty z bliskimi nie wystarczą, a zmiana stylu życia na domowy sprawia, że zamykają się w sobie i tracą rytm dnia, który do tej pory służył ich dobremu samopoczuciu. – mówi Joanna Hayder-Sęk, psycholog.

Dodajmy do tego chwiejną sytuację ekonomiczną, strach przed zarażeniem się i zachorowaniem, obawę o zdrowie i życie bliskich, oraz brak odpowiedniej higieny psychicznej, a otrzymamy obraz znerwicowanego społeczeństwa. Ponad 10 miesięcy stresowania się myślą „co dalej”, owocuje problemami z koncentracją i uniemożliwia wykonywanie zadań, które do tej pory nie sprawiały kłopotu. Pracownicy tracą motywację do pracy, a nawet do życia. Według badań Zespołu ds. Walki z Depresją, działającego przy Ministerstwie Zdrowia, jeszcze przed kryzysem wywołanym COVID-19, na depresję cierpiał co dziesiąty dorosły Polak.

Depresja ma wiele twarzy

Przychodzi po cichu i początkowo bywa niezauważona. Nie jest uzasadnionym smutkiem czy sezonowym przygnębieniem.

– Depresja jest stanem chorobowym, którego jednym z pierwszych objawów jest chroniczne zmęczenie, fizyczne i psychiczne. Takie, na które nie pomaga żadna regeneracja, któremu ulgi nie przynosi nocny wypoczynek ani wolny weekend – mówi psycholog Joanna Hayder-Sęk. Radzi, by zwrócić uwagę na trwające dłużej niż miesiąc zaburzenia snu. Bezsenność lub brak możliwości utrzymania długiego, efektywnego snu są typowe dla stanów depresyjnych. Ani u siebie, ani u naszych współpracowników, nie powinniśmy nigdy lekceważyć apatii, czyli obniżonej wrażliwości na najróżniejsze bodźce – fizyczne i psychiczne. Przygnębienie i brak zainteresowania otoczeniem idą w parze z odczuwalnym spadkiem sprawności fizycznej i intelektualnej.

– Kolejne objawy depresji to różne nieadekwatne do sytuacji, częste lub długo się utrzymujące emocje – lęk, niepokój, smutek, drażliwość, wybuchowość, złość.  Warto zwrócić uwagę na objawy psychosomatyczne, czyli sygnały ze strony ciała, np. problemy z żołądkiem lub niewyjaśnione bóle. Chorzy na depresję, próbując zwalczać symptomy, często sięgają po używki, które przynoszą chwilową ulgę, ale w dłuższej perspektywie tylko pogarszają sytuację – ostrzega psycholog.

Nie jesteśmy terapeutami

Objawy depresji najpóźniej ujawniają się … w pracy. Jeśli problem jest widoczny w środowisku profesjonalnym, to jest już na tyle zaawansowany, że pracownik sam sobie z nim nie poradzi. Nie jesteśmy jednak lekarzami, nie możemy nikogo zdiagnozować, ani tym bardziej sypać złotymi radami. Należy unikać czegoś, co nam wydaje się intuicyjne i naturalne, czyli mówienia “weź się w garść” lub “potrzebujesz więcej ruchu”. Dodawanie pracownikowi zadań, aby „zająć go czymś innym”, może skutkować pogłębieniem stanu depresyjnego.

– Osoby w depresji mogą mieć poczucie, że z niczym sobie nie radzą – nadmiar zadań może spowodować dodatkowy lęk i obawy przed porażką. Tym gorzej, jeśli pracownik nie poradzi sobie z dodatkowymi obowiązkami i obawy te będą wydawały się uzasadnione i zalegitymizowane – komentuje Hayder-Sęk. Depresja jest chorobą i istnieją konkretne formy jej leczenia. To, co możemy zrobić, to okazać pracownikowi zrozumienie i wsparcie. Tylko jak to zrobić?

Odpowiedzialność pracodawcy

• Choroba psychiczna pracownika wymaga od pracodawcy wrażliwości i empatii. Nie możemy sobie pozwolić na zmianę stosunku do pracownika. – przestrzega Marta Kowalczyk-Rompała, CEO Hub HR

W końcu nie winimy za swoją chorobę cukrzyka ani alergika. Chory nie ma wpływu na to, czy dotknie go choroba, ale jest odpowiedzialny za decyzję o podjęciu leczenia. Tego możemy oczekiwać od pracownika i w tym zakresie go wspierać. Przed pracodawcą stoi trudne zadanie – zachęcanie pracownika do uzyskania profesjonalnej pomocy może spotkać się z gwałtowną reakcją. W pracy lubimy trzymać fason, udawać, że wszystko jest okej. Rekomenduję pracodawcom przyjęcie empatycznej, ale stanowczej postawy: „Widzę, że coś się dzieje. Proszę, żebyś skonsultował się ze specjalistą.” Zasygnalizowanie problemu i wskazanie rozwiązania mogą uratować komuś życie.

HR w służbie zdrowia (psychicznego)

• W Polsce nie ma takich zapisów prawnych, które umożliwiałyby pracodawcy skierowanie pracownika na specjalistyczne badania. Możemy jedynie skierować go na badania okresowe i dopiero lekarz medycyny pracy może zlecić dodatkowe badania. Dlatego tak ważne jest budowanie zaufania pracownika do pracodawcy – nie chcemy i nie możemy nikomu pomagać przymusem. – tłumaczy Kowalczyk-Rompała.

Depresja to choroba, przy której mamy prawo do pobierania zasiłku chorobowego przez maksymalnie 182 dni. Świadczenie to wynosi 80% wynagrodzenia. Jak podaje ZUS, liczba dni absencji chorobowej z powodu różnych zaburzeń psychicznych wzrosła w latach 2012 – 2018 o niemal 40%. To więcej niż w przypadku chorób nowotworowych, układu krążenia czy układu trawiennego. Zadaniem komórki HR jest dopilnować, by pracownik znał swoje prawo do zwolnienia chorobowego, a także, by wiedział, że udanie się na leczenie nie zagraża jego pozycji w firmie i nie będzie wiązać się z ostracyzmem.

Szczególnie teraz, kiedy rzadko widzimy się na żywo i jest między nami mniej interakcji, musimy być czujnymi obserwatorami swoich współpracowników. W dobie pandemii kontakt między menedżerami a podwładnymi powinien być zintensyfikowany i nastawiony na wzmocnienie relacji.

• W Hub HR doradzamy klientom, by organizowali nieformalne spotkania integracyjne online. Podczas audytów pochylamy się nad podejściem pracodawców do pracowników. Czy struktura zatrudnienia danej firmy pozwala na zauważenie potrzeb jednostki? Czy kadra monitoruje “stan ducha” pracownika? – komentuje Marta Kowalczyk – Rompała.

W małych i średnich przedsiębiorstwach często nie ma miejsca ani środków na rozbudowany system pomocy psychologicznej. Jednakże nie zwalnia to żadnego lidera z obowiązku zainteresowania się stanem psychicznym swojego teamu.