Rozwiązania pracy elastyczniej to nie tylko jeden z bardziej pożądanych benefitów przez pracowników, ale też odpowiedź na indywidualne preferencje zatrudnionych, podyktowane ich chronotypem. I choć nie każdy może pozwolić sobie na luksus idealnego dopasowania godzin pracy do swoich potrzeb, to z pewnością jest to aspekt, któremu pracodawcy powinni przyjrzeć się bliżej. Jeśli wszyscy pracownicy rozpoczynają pracę o odgórnie określonej godzinie, to możliwym jest, że organizacje nie są w stanie w pełni wykorzystać ich potencjału. Skrócenie tygodniowego czasu pracy oraz bardziej efektywne wykorzystywanie każdej minuty pracy mogą być przyszłością rynku.
Naukowcy od lat starają się wytłumaczyć, dlaczego niektórzy ludzie bez problemu rozpoczynają dzień o 6 rano, a inni z trudem wstają z łóżka o godz. 9. Podejmują również próby zbadania wpływu indywidualnych preferencji pracowników w zakresie godziny rozpoczęcia dnia pracy na ich efektywność w miejscu zatrudnienia. Specjaliści zajmujący się badaniem rytmów biologicznych wskazują, że na cykl dobowy człowieka wpływa wiele czynników, m.in. pora roku i stan zdrowia, ale też każdy ma swój chronotyp, określający preferowane biologicznie pory czuwania i snu. Chronotyp to indywidualny, uwarunkowany genetycznie zegar, który wskazuje, kiedy czujemy się najlepiej, jesteśmy najbardziej aktywni, a kiedy powinniśmy odpocząć.
POBUDKA W GENACH
Zainteresowanie nauki zagadnieniami związanymi z preferencjami wobec godziny wstawania jest stosunkowo nowe. Sięga początków XX wieku, kiedy to termin „poranność” (ang. morningness) oraz „wieczorność” (ang. eveningness) zostały zastosowane do opisu typów przebiegu samopoczucia w ciągu doby. W ostatnich dziesięcioleciach pojawiały się kolejne badania porównawcze. Badacze mówią o osobach lubiących wstawać bardzo wcześnie, średniakach, którzy nie mają problemu, by wcześnie rozpocząć dzień, ale też nie preferują aktywności do późnych godzin nocnych, oraz ludziach, którzy wolą wstawać późno, ale za to pozostają aktywni do późnych godzin nocnych. Szacuje się, że około 30–40% ogółu dorosłych należy do jednego z dwóch skrajnych typów. Najliczniejszą kategorię, stanowiącą nawet 70% stanowi typ pośredni, który – jak sama nazwa wskazuje – nie przejawia skrajnych upodobań względem pory snu i codziennych aktywności.
W obliczu tych informacji, problematycznym wydaje się być sytuacja, w której standardem dla wielu przedsiębiorstw jest odgórne ustalanie godzin rozpoczęcia pracy. Może się bowiem okazać, że dla znacznej grupy zatrudnionych, kilka godzin każdego pracy charakteryzuje się niskim poziomem efektywności z uwagi na zbyt wczesną lub zbyt późną porę. Czy możemy zmienić swój chronotyp, tak aby dopasował się do specyfiki pracy? Część specjalizacji – np. branża budowlana – powiązana jest z wczesnymi porami rozpoczęcia pracy. Zatrudnieni, bez względu na swoje preferencje, muszą się dopasować. Z pomocą przychodzi siła nawyku – o ile bowiem chronotypu nie da się zmienić siłą woli, to można przyzwyczaić się do godzin pracy. Może to być męczące, ale jest możliwe. Warto jednak pamiętać, że tryb życia zawodowego, który jest zupełnie niedopasowany do indywidualnych preferencji, zwiększa odczuwany stres, zmęczenie oraz senność. To z kolei negatywnie wpływa na satysfakcję z pracy.
– Mówi się, że rozpoczynanie pracy przed 9 może szkodzić zdrowiu. Dotyczy to jednak tej części pracowników, którzy są biologicznie niekompatybilni z taką godziną. Na niedogodności narażone są też osoby, których największa aktywność przypada na godziny poranne, a specyfika ich pracy wymaga obecności w miejscu pracy do późna – podkreśla Agnieszka Czarnecka, ekspert Hays Poland. – Nie każdy ma luksus dopasowania godzin pracy do swoich potrzeb, a to przekłada się na stres i obniżenie produktywności. Tymczasem dla firm znaczenie powinny mieć nie tyle godziny spędzone w miejscu zatrudnienia, ale efekty pracy – dodaje ekspert Hays.
