W warunkach zmian demograficznych i rosnących niedoborów kompetencyjnych pokolenie X – czyli osoby urodzone w latach 1965–1980 – staje się zasobem o strategicznym znaczeniu dla organizacji. Tym bardziej że 63 proc. osób w wieku 45+ deklaruje wysokie zaangażowanie w pracę, a 33 proc. chce pracować tak długo, jak im zdrowie pozwoli. Jednocześnie 30 proc. doświadcza pomijania przy awansach – wynika z raportu platformy Enpulse „GeeX 2026 – pokolenie X na rynku pracy”.
– W tej chwili pokolenie X to dominująca grupa pracowników, którzy są albo w sile wieku, albo chwilę przed emeryturą. Stanowią trzon rynku pracy. Posiadają wiedzę, doświadczenie, umiejętności i dodatkowo często zajmują kierownicze stanowiska. Są kluczowi z punktu widzenia zarówno biznesu, jak i organizacji publicznych – mówi agencji Newseria Paweł Jaroszek, członek zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Pokolenie X to osoby w wieku 45–60 lat, które według ubiegłorocznych szacunków GUS stanowią 20–22 proc. populacji Polski, a więc nawet 9,5 mln ludzi. Blisko 40 proc. menedżerów średniego i wyższego szczebla należy do pokolenia X, co wynika z raportu GeeX, przygotowanego na postawie badań prawie 13 tys. pracowników.
– To pokolenie wyznacza kierunki, trendy i stanowi swego rodzaju bazę dla kolejnych następców w sztafecie pokoleń. Warto zauważyć, że to iksy wprowadzały nowoczesne rozwiązania w polskiej gospodarce. To one informatyzowały Polskę, wprowadzały ją do Unii Europejskiej i to one będą decydowały, jak wygląda alokacja kapitału – uważa Paweł Jaroszek.
63 proc. przedstawicieli pokolenia X deklaruje duże zaangażowanie w pracę. Dla porównania w pokoleniu Z odpowiada tak 39 proc. badanych. Jednocześnie 56 proc. iksów czuje się docenianych, a 21 proc. czuje brak uznania.
– Nastawienie do bardziej doświadczonych pracowników nie jest tak otwarte jak do tych średnio młodych z dużym doświadczeniem. Pracodawcy czasami się obawiają, że ten pracownik nie będzie efektywny, nie będzie znał nowych rozwiązań i narzędzi albo zdrowie nie będzie mu dopisywało na tyle, żeby mógł na odpowiednim poziomie świadczyć pracę. Czasami jest to prawda, ale w zdecydowanej większości ci pracownicy wnoszą bardzo dużo do organizacji. Widzę to też po swojej instytucji – w momencie kiedy zatrudniamy pracownika, którego pozbywają się korporacje prywatne, my na tym wyłącznie korzystamy – zaznacza członek zarządu ZUS.
– Wedle wyników badania z raportu GeeX ponad 81 proc. pokolenia X uważa, że ich kompetencje cyfrowe są wysokie. Zdaję sobie sprawę z tego, że to jest samoocena, więc może być lekko zawyżona, ale z własnego doświadczenia i obserwacji tego, co się dzieje w administracji rządowej, powiem, że pokolenie X ma wysokie kompetencje cyfrowe. Nie tylko dlatego, że się ich uczy czy chce rozwijać, ale też dlatego, że przechodziło transformację cyfrową – tłumaczy Anita Noskowska-Piątkowska, szefowa Służby Cywilnej.
Bardzo dobry poziom kompetencji cyfrowych, rozumiany jako nadążanie za nowościami, deklaruje 27 proc. badanych, a dobry – 54 proc. To oznacza, że radzą sobie z większością narzędzi. 18 proc. ocenia je jako średnie, czyli czasem potrzebują pomocy, a tylko 1 proc. uważa, że ma trudności z nowymi technologiami.
– Pokolenie X to pokolenie, które zmieniało administrację papierową na cyfrową. Ta zmiana wymusiła na urzędniczkach i urzędnikach, żeby te kompetencje cyfrowe posiadali. Co ważne, nadal je rozwijają, wchodzą teraz narzędzia AI i widzę w nich nie ryzyko dla pokolenia X, tylko raczej szansę na to, żeby wykorzystywać je do działań rutynowych – uważa szefowa Służby Cywilnej.
W świetle badania GeeX potrzeby rozwojowe pokolenia X są pochodną jego doświadczenia i wysokiej samooceny kompetencji.
– Badanie pokazuje też, że jesteśmy nastawieni na rozwój i nowe zadania. Powiedziałabym wręcz, że pokolenie X nie traktuje dzisiejszych stanowisk jako poczekalni do emerytury. Raczej postrzega te lata przed sobą jako szansę na to, żeby się rozwijać, robić coś ciekawego, a może też być wykorzystywanym w nowych rolach – podkreśla Anita Noskowska-Piątkowska. – My teraz w Służbie Cywilnej promujemy program mentoringowy i myślę, że to jest jedno z narzędzi, w których możemy to doświadczone, kompetentne, eksperckie pokolenie X wykorzystywać, żeby przygotowywało następnych. Ta sukcesja musi nadejść, a demografia jest nieubłagana.
– Należałoby połączyć to, co w iksach jest najlepsze, czyli przede wszystkim doświadczenie, kreatywność, umiejętność radzenia sobie z kryzysami. My w pokoleniu X przeszliśmy ich już wiele i wiemy, jak podejść z dużym spokojem do każdego z nich. Ale warto też spojrzeć na młodsze pokolenia, na generację Z czy nawet na alfy, które za chwilę wejdą na rynek pracy, i nauczyć się zrównoważonego podejścia, wellbeingu, połączenia sfery osobistej i zawodowej, ponieważ to pozwoli nam dłużej i sprawnie funkcjonować na rynku pracy – podkreśla Paweł Jaroszek.
71 proc. przedstawicieli pokolenia X dobrostan w miejscu pracy uznaje za coś bardzo ważnego, a 26 proc. za ważne, co daje łącznie 97 proc. badanych. Wyniki te są niemal identyczne jak w pokoleniu Z, gdzie 76 proc. respondentów uznało samopoczucie za bardzo ważne, a łącznie 97 proc. udzieliło odpowiedzi pozytywnych.
– Z drugiej strony jest coś takiego jak reverse mentoring. Kiedyś mówiło się, że osoby starsze powinny uczyć młodsze. To dalej się sprawdza, ale też przy niektórych zastosowaniach reverse mentoring jest lepszy, chociażby w absorpcji rozwiązań bazujących na sztucznej inteligencji czy sposobie komunikowania się z najnowszymi rozwiązaniami – wyjaśnia członek zarządu ZUS
Pokolenie X ocenia swoją pozycję zawodową z umiarkowanym, ale wyraźnym optymizmem. 38 proc. badanych uważa, że ich sytuacja na rynku pracy jest lepsza niż pięć lat temu, z czego 20 proc. postrzega ją jako nieco lepszą, a 18 proc. znacznie lepszą. 24 proc. zauważa pogorszenie.
30 proc. pracowników z pokolenia X ankietowanych przez GeeX wskazuje na pomijanie przy awansach mimo posiadanych kwalifikacji. Trudności ze znalezieniem nowej pracy deklaruje 7 proc. badanych, a 6 proc. doświadczyło dyskryminacji wiekowej podczas rekrutacji.
– Na pewno jest to pokolenie, które żyje w swego rodzaju niszy ciszy. Trochę mało się o nim mówi. Jeżeli spojrzelibyśmy na dyskurs społeczny i polityczny, to zwykle mówimy o osobach ze specjalnymi potrzebami, o potrzebie docenienia zaangażowania, zwiększenia roli kobiet albo zatrudnianiu młodych osób. Nie mówimy o tym, co stanowi trzon naszej gospodarki – podkreśla Paweł Jaroszek. – Jest to pokolenie trochę pomijane, nie powiedziałbym dyskryminowane. Stoimy natomiast przed znacznymi wyzwaniami demograficznymi. Z najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że wskaźnik dzietności to 1,068, czyli dalece niewystarczający do zastępowalności pokoleń. To, z czym się mierzymy, to więc nie tyle potrzeba, ile wręcz konieczność stworzenia warunków, aby pokolenie X dłużej pozostawało na rynku pracy.
34 proc. przedstawicieli pokolenia X planuje pracować dokładnie do wieku emerytalnego i wraz z jego osiągnięciem przejść na emeryturę. Podobny odsetek deklaruje gotowość do pracy tak długo, jak pozwoli im zdrowie i sprawność, a więc potencjalnie ponad ustawowy wiek. Kolejne 17 proc. ankietowanych deklaruje gotowość do pracy dwa–trzy lata dłużej.
– W pokoleniu iksów rośnie chęć do pozostawania jak najdłużej na rynku pracy. Pierwszym wyznacznikiem, który pozwala podjąć odpowiedzialną decyzję, jest zdrowie. Jeżeli go zabraknie, to będziemy chcieli jak najszybciej skorzystać z możliwości, jakie daje nam emerytura. Ale też widzimy, że są osoby, które czy to w miejscu pracy miały zapewnione odpowiednie warunki, czy też same prowadzą działalność gospodarczą, dbały o to, aby pozostawać w dobrym zdrowiu i wtedy zaczyna decydować rachunek ekonomiczny – tłumaczy przedstawiciel ZUS.
Na koniec 2025 roku 879,5 tys. osób z ustalonym prawem do emerytury podlegało ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu innego niż bycie emerytem. Tym samym w ciągu ostatniej dekady liczba pracujących emerytów wzrosła o 52,9 proc. Tak wynika z danych ZUS.
– Przy obecnym, zatomizowanym społeczeństwie ważne jest też to, że będąc w pracy, pozostajemy dalej aktywni, utrzymujemy relacje międzyludzkie, co jest również niezmiernie ważne dla zachowania naszego zdrowia. Nie tylko fizycznego, ale i psychicznego – zaznacza Paweł Jaroszek. – Ważne jest też to, żebyśmy trochę zmienili swoją mentalność. W tej chwili pracujemy w modelu pięć dni w tygodniu przez osiem godzin, czyli średnio 40 godzin w tygodniu. W niektórych miejscach czy zawodach trzy czwarte lub pół etatu będzie rozwiązaniem, które pozwoli z jednej strony wykorzystać potencjał umiejętności, jaki mają pracownicy z pokolenia X, a z drugiej pozwoli efektywnie pracować tym, u których zdrowie i wydolność nie są takie jak w wieku 20 czy 30 lat.
