Polacy najmocniej opowiadają się za reagowaniem na dezinformację wśród krajów Europy Środkowej. Aż 37 proc. badanych uważa, że należy stanowczo walczyć z dezinformacją i fake news. Innego zdania są Czesi – tam poparcie dla kontroli internetu i mediów popiera jedynie 21 proc. badanych (sprzeciw wyraża 40 proc.). Słowacy zajmują pozycję pośrednią (28 proc. poparcia). To wyniki najnowszego badania Central European Digital Media Observatory (CEDMO). *
CEDMO zbadało opinię Polaków, Czechów i Słowaków na temat granic wolności słowa i rosnącej fali dezinformacji. Okazuje się, że większość badanych broni wolności słowa (najmocniej Czesi 54 proc. poparcia, Polacy 45 proc.), ale oczekuje odpowiedzialności platform i regulacyjnej roli państwa w sytuacji dezinformacji. Co więcej, polski biznes coraz wyraźniej dostrzega ekonomiczne konsekwencje dezinformacji. – Dziś, kiedy Europa stoi w obliczu rosnącej popularności platform społecznościowych i dynamicznego rozwoju niezależnych źródeł informacji, rządy państw członkowskich powinny zapewnić skuteczną ochronę prawdy i reputacji – podkreśla Robert Szustkowski, autor europejskiej inicjatywy rozszerzenia ‘’prawa do bycia zapomnianym’’ na wszystkie media jako administratorów danych.
Aż 85% dorosłych Polaków uważa rozprzestrzenianie fałszywych informacji za poważne zagrożenie dla państwa (badanie Pew Research Center z sierpnia 2025 r.). – Wystarczy jeden niezweryfikowany artykuł, zmanipulowana informacja lub wpis w mediach społecznościowych, by uruchomić lawinę publikacji i komentarzy. Szkody mogą pozostać na długo, nawet jeśli prawda wyjdzie na jaw. Coraz bardziej odpowiedzialność za rzetelność i weryfikację źródeł spada na media i wydawców – ocenia Robert Niczewski z Bellini Market Research, firmy analitycznej ds. ochrony reputacji i danych osobowych.
Potwierdza to stanowisko Ministerstwa Cyfryzacji, które ostrzega, że fałszywe informacje mogą w krótkim czasie dotrzeć do milionów odbiorców dzięki botom, fikcyjnym profilom i zmanipulowanym materiałom. Zjawisko to może osłabiać poczucie bezpieczeństwa, pogłębiać podziały społeczne oraz podważać zaufanie do instytucji publicznych.
CEDMO: Polacy bardziej skłonni do regulowania szkodliwych treści niż Czesi
Najnowsze badanie CEDMO wskazuje na wyraźne różnice w podejściu obywateli do wolności wypowiedzi i państwowej ingerencji w przestrzeń informacyjną. Z badania wynika, że Polacy najmocniej popierają działania regulacyjne wobec szkodliwych treści (fake news i dezinformacji) – poparcie dla kontroli wyraża 37 proc. badanych. Tymczasem w Czechach poparcie dla kontroli internetu i mediów wyraża 21 proc. badanych (sprzeciw wyraża 40 proc.). Słowacy zajmują pozycję pośrednią, a znaczna część badanych nie ma jednoznacznego stanowiska.
Jednocześnie mieszkańcy regionu obawiają się, że regulacje mogą być wykorzystywane do ograniczania wolności słowa. Takiego ryzyka upatruje 45 proc. Czechów, 44 proc. Słowaków i 41 proc. Polaków, odnosząc się do możliwości narzucania przez władzę własnych poglądów za pomocą przepisów dotyczących mowy nienawiści. Wyniki wskazują na potrzebę wprowadzenia rozwiązań, które chronią obywateli przed manipulacją, ale nie tworzą możliwości arbitralnego ograniczania debaty publicznej.
Inicjatywy społeczne mogą wzmocnić ochronę obywateli
Odpowiedzią na takie postulaty jest m.in. europejska inicjatywa europejska inicjatywa Roberta Szustkowskiego, wskazująca na rozszerzenie ‘’Prawa do bycia zapomnianym’’ na media i wydawców jako administratorów danych osobowych. Propozycje obejmują doprecyzowanie art. 17 RODO, utworzenie centralnego rejestru naruszeń dóbr osobistych przez nieprawdziwe informacje oraz powołanie Rzecznika Praw Czytelników. W marcu br. postulaty inicjatywy zostały włączone przez Komisję Europejską do dalszych analiz w kontekście stosowania RODO w krajach członkowskich.
Reputacja staje się aktywem wysokiego ryzyka dla biznesu
Problem dotyczy nie tylko polityki i praw człowieka. Raport „Dezinformacja jako ryzyko dla polskiego biznesu”, przygotowany przez Fundację IBRiS na zlecenie Grupy PTWP, pokazuje, że aż 86 proc. badanych przedsiębiorców w Polsce uznaje dezinformację za realne zagrożenie dla działalności gospodarczej. Co więcej, 39 proc. firm deklaruje bezpośredni kontakt z atakiem dezinformacyjnym w ciągu ostatnich trzech lat. Wśród wskazywanych form takich działań znalazły się rozpowszechnianie fałszywych informacji o firmach oraz publikowanie materiałów zmanipulowanych lub częściowo nieprawdziwych. A takie działania skutkują ryzykiem utraty klientów, kontrahentów, inwestorów i wiarygodności rynkowej. W przypadku osób prywatnych konsekwencje mogą być równie dotkliwe: utrata dobrego imienia, problemy zawodowe i długotrwałe szkody wizerunkowe.
Rosnące zjawisko dezinformacji potęguje rozwój sztucznej inteligencji (AI), która zwiększa możliwości produkowania i rozpowszechniania treści, których wiarygodność coraz trudniej zweryfikować. Zalew materiałów tekstowych, graficznych i wideo sprawiają, iż platformy technologiczne mają coraz większe trudności z kontrolowaniem obiegu informacji. W efekcie działania naprawcze często ograniczają się do reagowania na już rozpowszechnione treści – ostrzega Michał Wąsowski w artykule „Jazda bez trzymanki. Wszyscy jesteśmy na wojnie informacyjnej. I przegrywamy” na łamach Money.pl. **
Więcej publikacji to większa odpowiedzialność wydawców
Wraz ze wzrostem liczby publikacji i szybkością ich rozpowszechniania rośnie znaczenie standardów dziennikarskich. Szczególna odpowiedzialność spoczywa na redakcjach, które powinny weryfikować źródła, konfrontować informacje z dokumentami i stanowiskami zainteresowanych stron oraz wyraźnie odróżniać fakty od opinii i przypuszczeń. Odpowiedzią może być m.in. akcja ‘’Media Przeciw Dezinformacji” – wspólne przedsięwzięcie redakcji radiowych, telewizyjnych, prasowych i internetowych, której celem jest budowanie społecznej odporności na dezinformację poprzez edukowanie, wyjaśnianie mechanizmów manipulacji oraz wskazywanie, jak rozpoznawać fałszywe informacje i właściwie na nie reagować. ***
Źródła:
